बंगलादेशमा अन्तरिम सरकारको नेतृत्व गर्ने युनुस को हुन ?

एजेन्सी । प्रधानमन्त्री शेख हसिनाले राजीनामा दिएर देश छाडेपछि बंगलादेशमा नोबेल पुरस्कार विजेता अर्थशास्त्री मोहम्मद युनुसलाई अन्तरिम सरकारको नेतृत्व गर्न अघि सारिएको छ ।

हाल ८४ बर्षका युनुसलाई अन्तरिम सरकारको नेतृत्व दिन कैयौँ सातादेखि आन्दोलन गरिरहेका विद्यार्थी नेताहरुको समेत समर्थन रहेको छ । पदत्याग गर्दै प्रधानमन्त्री शेख हसिना बंगलादेशबाट पलायन भएपछि सेनाप्रमुख र राष्ट्रपतिले अन्तरिम सरकार गठन हुने घोषणा गरेका थिए । सोहि अनुसार नै युनुसलाई अन्तरिम सरकारमा प्रधानमन्त्री बनाउने निर्णय भएको हो ।

कठिन समयमा बंगलादेशको नेतृत्व सम्हाल्न पुगेका मोहम्मद युनुस को हुन त ?
मोहम्मद युनुसले सन् १९७० को दशकमा लघुवित्तको थालनी गर्ने व्यक्तिको परिचय बनाएका छन् । उनले आरम्भ गरेको लघुवित्तको अवधारणाले देशका कतिपय मानिसहरूलाई गरिबीको चरम अवस्थाबाट माथि उठ्न सहयोग ग¥यो । चटगाउँ विश्वविद्यालय नजिकैको गरिब गाउँमा घुम्न गएको समयमा उनी लघुवित्तको अवधारणाबाट प्रेरित भएका थिए ।

उनले केही दर्जन गाउँलेहरूलाई थोरैथोरै पैसा दिएर लघु व्यवसायको उद्यमी बन्न प्रस्ताव गरे । उनले एक पटकमा १०० डलरभन्दा कम मात्र पैसा दिए जुन परम्परागत बैंकहरुले दिने गरेका थिएनन् । उनको सहयोगमा सुरु गरिएका स्थानीय लघु उद्यमहरू निकै छिटो फस्टाए । सन् १९८०को दशकमा त्यसमा दशौँ हजार मानिसहरू सदस्य भए र त्यो ग्रामीण बैंक भयो । यो बैंकले बंगलादेशभरि व्यापक परियोजनाहरु सुरु ग¥यो ।

उक्त बैंकको लगानीमा सुरु भएका परियोजनाहरुमध्ये कुनै कपडा उद्योग कुनै मोबाइल टेलिकम सम्बन्धी र केही ब्रोडब्यान्ड इन्टरनेट सम्बन्धी थिए । आफ्नो कामको सफलता र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरबाट पाएको मान्यताले युनुसलाई पछ्याइरहे । जसको परिणाम आफ्नो वित्तीय योगदानको लागि सन् २००६ मा उनले नोबेल शान्ति पुरस्कार पाएका थिए ।

युनुसको राजनीतिक यात्रा…
युनुसले नोबेल पुरस्कार पाएको महिनाबाटै आफ्नो राजनीतिक संलग्नता बढाउने काम गरे । सन् २००७ मा उनले नागरिक शक्ति नाम दिइएको राजनीतिक अभियानमा काम गर्न सुरु गरे । उनले यही अभियानबाट बाङ्ग्लादेशमा तेस्रो राजनीतिक शक्ति स्थापना गर्ने प्रयास गरेका थिए । तर यो अभियानलाई हसिना र उनकी प्रतिस्पर्धी बेगम खालिदा जियाले दशकौँसम्म माथि उठ्न नदिन प्रयत्न गरे ।

शक्ति सङ्घर्ष र प्रतिद्वन्द्वीताका कारण विचलित भएपछि उनले आफ्नो राजनीतिक यात्रा बीचैमा छोडे । त्यसपछिका वर्षहरूमा उनको सरकारसँगको सम्बन्ध कटुतापूर्ण रह्यो । सन् २००८ मा शक्तिमा आएकी शेख हसिनाले उनलाई आफ्नो व्यवसायबाट गरिबहरूको “रगत चुसेको” आरोप लगाइन् । प्रधानमन्त्री हसिनाले युनुसमाथि शृङ्खलाबद्ध अनुसन्धानहरू पनि सुरु गरिन् । गत जुन महिनामा बाङ्ग्लादेशको एउटा अदालतले युनुसले आर्थिक अपचलन गरेको ठहर समेत गरेको थियो ।

यद्यपी राजनीतिक दुराशयका कारण युनुसलाई मुद्दा हालिएको उनका समर्थकहरूको दाबी छ । युनुसमाथि गरेको व्यवहारका कारण गतबर्ष संयुक्त राष्ट्रसंघले बंगलादेशको सरकारलाई सचेत समेत गराएको थियो । विश्वका १ सय ७० भन्दा बढी नेतृत्वदायी व्यक्तित्वले नोबेल पुरस्कार विजेता मोहम्मद युनुसमाथि भइरहेको उत्पीडन रोक्न प्रधानमन्त्री शेख हसिनासँग आग्रह समेत गरेका थिए ।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा ’गरिबका लागि बैंकर’ का रूपमा परिचित प्राध्यापक युनुसले आफ्नो पक्षमा अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन पाउँदै आएका छन् । गरिबको बैंक भनेर चिनिएका युनुसको जन्म सन् १९४० मा तटीय सहर चाटगाउँमा सम्पन्न परिवारमा भएको थियो । उनका बुबा सफल सुनार थिए । आफ्नो सबैभन्दा ठूलो प्रभावका रुपमा उनले आफ्नी आमालाई मान्ने गरेका छन् ।

आमाले आफ्नो ढोका ढकढक्याउने खाँचोमा परेका जोकोहीलाई सहयोग गर्न हौसला प्रदान गरेको उनको ठहर छ ।